1992 азы зæрдæвæрæны мæйы 28-29-æм бонты Хуссар Ирыстоны ныхмæ Гуырдзыстоны хæстон агрессийы тæккæ тæмæны Цхинвалы ацыд Республикæ Хуссар Ирыстоны Уæлдæр Советы сесси, кæцыйы рæстæджы ист æрцыд Хуссар Ирыстоны Хæдбардзинад расидыны акт.
Ацы историон къахдзæф бындуриуæг кодта 1992 азы референдумы хатдзæгтыл æмæ, æхсæнадæмон барады æппæт нормæтæн дзуапп дæтгæйæ, ист æрцыд хи паддзахаддзинад саразынæн. Æрмæстдæр афтæ Хуссар Ирыстоны адæмæн сæ бон уыд сæ бартæ æмæ сæрибардзинад бахъахъхъæнын.
Зæрдæвæрæны мæйы 21-22 бонты Республикæ Хуссар Ирыстоны Фæсарæйнаг хъуыддæгты министры Уынаффæгæнæг Коцты Заринæ Парти «Иугонд Уæрæсе»-йы Уæлдæр советы Бюройы уæнг Андрей Климовы хуындæй хайад райста Евразиаг æдасдзинады фæдыл дыккаг дунеон æхсæнадон-политикон форумы, кæцы ацыд Пермы.
Секци «Евразиаг æмгуыстады ног архитектурæ арæзтады политикон-барадон фарстатæ»-йы фæлгæтты Коцты Заринæ рæгъмæ рахаста доклад ахæм темæимæ: «2008 азы майрæмты мæйы фæстæ Хуссар Ирыстонæн æдасдзинады стратегион архитектурæ арæзтады политикон-барадон фарстатæ».
Зæрдæвæрæны мæйы 25-æм бон Республикæ Хуссар Ирыстоны Фæсарæйнаг хъуыддæгты министр Джиоты Æхсар хайад райста Бекъойты Эдуарды номыл 6-æм скъолайы фæстаг дзæнгæрæг раттыны фæдыл цытджын мадзалы.
Мадзалы хайад райстой ахуырдзаутæ, ахуыргæнджытæ, ныййарджытæ æмæ цытджын уазджытæ. Министр раарфæ кодта рауагъдонтæн, йæ зæрдæ сын загъта æнæниздзинад æмæ æнтыстыты фæндиæгтæ. Ныййарджытæ æмæ ахуыргæнджытæн та бузныджы ныхæстæ загъта рæзгæ фæлтæры хъомылад æмæ ахуырадмæ уæзгæ хайбавæрд бахæссыны фæдыл.
2026 азы зæрдæвæрæны мæйы 25-æм бон
1992 азы зæрдæвæрæны мæйы 20-æм бон – æнустæм сау дамгъæтæй æрцыд фыст Хуссар Ирыстоны нырыккон историйы. Ацы бон гуырдзиаг хæстонтæ æмбæхст ранæй æгъатырæй ныццагътой, сæ цард фервæзын кæнынмæ Хуссар Ирыстонæй Цæгатмæ чи лыгъд, уыцы ирон æмбæстæгты. Ацы æбуалгъ фыдракæнды амæттæгтæ систы 33 æнаххос адæймаджы, уыдоны нымæцы сывæллæттæ, сылгоймæгтæ, зæрæдтæ.
Республикæ Хуссар Ирыстоны Фæсарæйнаг хъуыддæгты министрад хъусын кæны Республикæйы скъолаты 9-11 къласты ахуырдзауты ‘хсæн видеоэссейы конкурс «Хæдбардзинады бæрн: Хуссар Ирыстоны фидæн – фæсивæды къухы» / «Независимость – это ответственность: будущее Южной Осетии в руках молодежи» ауадзыны фæдыл, кæцы ацæудзæн Республикæ Хуссар Ирыстоны Хæдбардзинад расидыны фæдыл Акт райсыны боны цытæн.
Конкурсмæ ист цæудзысты эссетæ иронау æмæ уырыссагау (хайадисæгæй иу куыстæй фылдæр нæ), афтæмæй ма автор йæ эссейæ хай кæм кæсы, уыцы видеоæрмæг.
Зæрдæвæрæны мæйы 9-æм бон Республикæ Хуссар Ирыстоны Фæсарæйнаг хъуыддæгты министр Джиоты Æхсар бабæрæг кодта Стыр Фыдыбæстæйон хæсты Уæлахизы бонæй 81 азы рацыды цытæн цытджын райст, кæцы сарæзта Уæрæсейы Федерацийы Минæварад Хуссар Ирыстоны.
2026 азы зæрдæвæрæны мæйы 9-æм бон
Зæрдæвæрæны мæйы 9-æм бон Хуссар Ирыстоны ацыдысты Стыр Фыдыбæстæйон хæсты Уæлахизы бонæй 81 азы рацыды цытæн мадзæлттæ.
Цхинвалы Кады аллейы Æнусон арты раз ацыд СФХ-йы азты фæмардуæвджыты цыртдзæвæнмæ дидинтæ æмæ веноктæ сæвæрыны церемони. Æрæмбырдуæвджытæ иу минут æдзæмæй алæугæйæ ссардтой фæмардуæвджыты рухс ном.
Уæрæсейы Федерацийы Фæсарæйнаг хъуыддæгты министр Сергей Лавров Стыр Фыдыбæстæйон хæсты Уæлахизы бонæй 81 азы рацыды цытæн рарвыста арфæйы фыстæг Республикæ Хуссар Ирыстоны Фæсарæйнаг хъуыддæгты министр Джиоты Æхсармæ, кæцыйы, сæрмагондæй, банысан кодта, ветеранты сгуыхтдзинад, се 'гæрон уарзт Фыдыбæстæмæ æмæ хъайтардзинад абоны бон дæр кæй у нæ паддзахадты ‘хсæн хæларадон ахастыты размæдзыдæн ирд дæнцæг. Афтæмæй ма бахатыд, цæмæй Хуссар Ирыстоны цæрæг Стыр Фыдыбæстæйон хæсты хайадисджытæн загъд æрцæуой стыр бузныджы ныхæстæ æмæ фидар æнæниздзинад, амонд æмæ фæрныгады фæндиæгтæ.
Сириаг Араббаг Республикæйы Фæсарæйнаг хъуыддæгты министр цытджын Асаад Хасана Аш-Шибани йæ фыстæджы бузныджы ныхæстæ загъта Республикæ Хуссар Ирыстоны Фæсарæйнаг хъуыддæгты министр Джиоты Æхсарæн Сириаг Араббаг Республикæйы Хæдбардзинады боны цытæн арфæйæн.
Сæрмагондæй, фыстæджы дзырдæуы:
«Стыр æхцондзинадимæ райстон дæ арфæтæ Хæдбардзинады боны (Эвакуацийы боны) цытæн. Уавæрæй пайда кæнгæйæ, фæнды мæ зæгъын фидар æнæниздзинад æмæ фæрныгады фæндиæгтæ, дæ адæмæн та дарддæры æнтыстытæ».
Зæрдæвæрæны мæйы 1-æм бон Республикæ Хуссар Ирыстоны Фæсарæйнаг хъуыддæгты министрады ацыд Министр Джиоты Æхсары фембæлд Италийы уæвæг РХИ-йы Фæсарæйнаг хъуыддæгты Официалон минæвар Мауро Мурджа æмæ «Хæдбар Венетойы Комитеты» президент, ассоциаци «Венето-Уæрæсе»-йы сæрдар Палмарино Дзокателлиимæ.
Фембæлды ма хайад райста Министрады Æддагполитикон бастдзинæдты управленийы Сæрдар Джиджджойты Таймураз.
1991 азы хуымгæнæны мæйы 29-æм бон Хуссар Ирыстоны Дзауы районы æрцыд трагеди. Зæххæнкъуысты эпицентр уыд Гуырдзыстоны Рачайы районы æмæ йæ фæстиуджытæ систы тынг уæззау.
Катастрофæйы амæттæгтæ баисты 59 адæймаджы, иу минæй фылдæр райстой алыхуызон цæфтæ, Дзауы поселок фестад пырхæнтæ.
Абоны бон мах нæ зæрдыл лæууын кæнæм уыцы уæззау трагеди. Уый нын равдыста æрдзы тых æмæ æппæт зындзинæдтæм дæр цæттæйæ лæууыны ахсджиагдзинад. Йæ хиуæтты чи фесæфта, уыдонимæ хъынцъым кæнæм, æмæ ацы цау йæхæдæг чи бавзæрста, уыдоны нæ зæрдыл дарæм.
Хуымгæнæны мæйы 28-æм бон – Цъинагары трагедийы амæттæгты мысæн бон.
1991 азы хуымгæнæны мæйы 28-æм бон гуырдзиаг гæрзифтонг къорд мæнгардæй амардта Ленингоры районы Цъинагары хъæуы авд æнæхæцæнгарз цæрæджы. Авд ирон адæймаджы – Мæргъиты Отар, Бибылты Гиви, Чертхъоты Славик, Хуыбылты Заур, Хуыбылты Отар, Дудайты Тенгиз, Хуыбылты Таймураз – æхст æрцыдысты, сæ фос атæрын кæй нæ уагътой, уый тыххæй.
Ацы трагеди ссис Хуссар Ирыстоны ныхмæ Гуырдзыйы хæстон агрессийы æвдисæнтæй иу.
