Зæрдæвæрæны мæйы 9-æм бон Хуссар Ирыстоны ацыдысты Стыр Фыдыбæстæйон хæсты Уæлахизы бонæй 81 азы рацыды цытæн мадзæлттæ.
Цхинвалы Кады аллейы Æнусон арты раз ацыд СФХ-йы азты фæмардуæвджыты цыртдзæвæнмæ дидинтæ æмæ веноктæ сæвæрыны церемони. Æрæмбырдуæвджытæ иу минут æдзæмæй алæугæйæ ссардтой фæмардуæвджыты рухс ном.
Уæрæсейы Федерацийы Фæсарæйнаг хъуыддæгты министр Сергей Лавров Стыр Фыдыбæстæйон хæсты Уæлахизы бонæй 81 азы рацыды цытæн рарвыста арфæйы фыстæг Республикæ Хуссар Ирыстоны Фæсарæйнаг хъуыддæгты министр Джиоты Æхсармæ, кæцыйы, сæрмагондæй, банысан кодта, ветеранты сгуыхтдзинад, се 'гæрон уарзт Фыдыбæстæмæ æмæ хъайтардзинад абоны бон дæр кæй у нæ паддзахадты ‘хсæн хæларадон ахастыты размæдзыдæн ирд дæнцæг. Афтæмæй ма бахатыд, цæмæй Хуссар Ирыстоны цæрæг Стыр Фыдыбæстæйон хæсты хайадисджытæн загъд æрцæуой стыр бузныджы ныхæстæ æмæ фидар æнæниздзинад, амонд æмæ фæрныгады фæндиæгтæ.
Сириаг Араббаг Республикæйы Фæсарæйнаг хъуыддæгты министр цытджын Асаад Хасана Аш-Шибани йæ фыстæджы бузныджы ныхæстæ загъта Республикæ Хуссар Ирыстоны Фæсарæйнаг хъуыддæгты министр Джиоты Æхсарæн Сириаг Араббаг Республикæйы Хæдбардзинады боны цытæн арфæйæн.
Сæрмагондæй, фыстæджы дзырдæуы:
«Стыр æхцондзинадимæ райстон дæ арфæтæ Хæдбардзинады боны (Эвакуацийы боны) цытæн. Уавæрæй пайда кæнгæйæ, фæнды мæ зæгъын фидар æнæниздзинад æмæ фæрныгады фæндиæгтæ, дæ адæмæн та дарддæры æнтыстытæ».
Зæрдæвæрæны мæйы 1-æм бон Республикæ Хуссар Ирыстоны Фæсарæйнаг хъуыддæгты министрады ацыд Министр Джиоты Æхсары фембæлд Италийы уæвæг РХИ-йы Фæсарæйнаг хъуыддæгты Официалон минæвар Мауро Мурджа æмæ «Хæдбар Венетойы Комитеты» президент, ассоциаци «Венето-Уæрæсе»-йы сæрдар Палмарино Дзокателлиимæ.
Фембæлды ма хайад райста Министрады Æддагполитикон бастдзинæдты управленийы Сæрдар Джиджджойты Таймураз.
1991 азы хуымгæнæны мæйы 29-æм бон Хуссар Ирыстоны Дзауы районы æрцыд трагеди. Зæххæнкъуысты эпицентр уыд Гуырдзыстоны Рачайы районы æмæ йæ фæстиуджытæ систы тынг уæззау.
Катастрофæйы амæттæгтæ баисты 59 адæймаджы, иу минæй фылдæр райстой алыхуызон цæфтæ, Дзауы поселок фестад пырхæнтæ.
Абоны бон мах нæ зæрдыл лæууын кæнæм уыцы уæззау трагеди. Уый нын равдыста æрдзы тых æмæ æппæт зындзинæдтæм дæр цæттæйæ лæууыны ахсджиагдзинад. Йæ хиуæтты чи фесæфта, уыдонимæ хъынцъым кæнæм, æмæ ацы цау йæхæдæг чи бавзæрста, уыдоны нæ зæрдыл дарæм.
Хуымгæнæны мæйы 28-æм бон – Цъинагары трагедийы амæттæгты мысæн бон.
1991 азы хуымгæнæны мæйы 28-æм бон гуырдзиаг гæрзифтонг къорд мæнгардæй амардта Ленингоры районы Цъинагары хъæуы авд æнæхæцæнгарз цæрæджы. Авд ирон адæймаджы – Мæргъиты Отар, Бибылты Гиви, Чертхъоты Славик, Хуыбылты Заур, Хуыбылты Отар, Дудайты Тенгиз, Хуыбылты Таймураз – æхст æрцыдысты, сæ фос атæрын кæй нæ уагътой, уый тыххæй.
Ацы трагеди ссис Хуссар Ирыстоны ныхмæ Гуырдзыйы хæстон агрессийы æвдисæнтæй иу.
Хуымгæнæны мæйы 27-æм бон Республикæ Хуссар Ирыстоны Фæсарæйнаг хъуыддæгты министрады ацыд РХИ-йы ФХъМ-йы Æвзонг дипломатты советы радон рабадт, кæцыйы хайад райстой Министрады кусджытæ – Советы уæнгтæ.
Куыд рабæрæг, афтæмæй хуымгæнæны мæйы 24-æм бон Тбилисы горæттаг тæрхондон æхгæд рабадты рæстæджы Республикæ Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы цæрæг Голоты Тамазæн рахаста æрцахсыны уынаффæ. Голоты Тамазы раздæр æнæзакъонæй æрцахстой Гуырдзыстоны Паддзахадон Æдасдзинады службæ æмæ йæ фæаххосджын кодтой шпионажы.
Нæ хъус æрдардтам Гуырдзыстоны Паддзахадон Æдасдзинады Службæйы (ПÆС) архайды фæдыл дзуапмæ, кæцыйы Гуырдзыстоны национ æдасдзинадæн æппæты стырдæр тæссагдзинады хуызы æвдыст цæуы Уæрæсейы ‘рдыгæй Хуссар Ирыстон æмæ Абхазы «оккупаци», æмæ уый фыццаг хатт нæу.
Тбилис та радон хатт æмбарынадтæ æмæ сæ мидис иннæрдæм кæны æмæ уымæй фæлвары зындгонд факттæ сзыгъуыммæ кæнынмæ. Ногæй та зæрдыл лæууын кæнæм, 2008 азы майрæмты мæйы цауты агрессор кæй у Гуырдзыстон æмæ йæ агрессорыл кæй банымадта Х.Тальявинийы сæргълæудæй Евроцæдисы æхсæнадæмон къамис.
«Гуырдзыстоны территорийы хай Уæрæсейы ‘рдыгæй оккупацийы уавæрты» Уæрæсеимæ дипломатон ахастытæ сног кæныны фадат кæй нæй, уый фæдыл Гуырдзыстоны Фæсарæйнаг хъуыддæгты министр Мака Бочоришвилийы фидиуæн радон хатт æвдисы гуырдзиаг къухдариуæгады позици. Уыдон дарддæр дæр нæ разы кæнынц сæвзæргæ политикон уавæрыл.
2008 азы майрæмты мæйы цауты фæстæ Гуырдзыстоны къухдариуæгад парахат кæны афтæ хуыйнæг оккупацийы тыххæй æнæраст информаци æмæ йæ абоны бон дæр хæссынц дунеон æмæхсæнады рæгъмæ.
2026 азы хуымгæнæны мæйы 19-æм бон Уæрæсейы фыццаг хатт нысан цæуы 1941-1945 азты Стыр Фыдыбæстæйон хæсты рæстæджы нацистты къухтæй арæзт Советон адæмы геноциды амæттæгты Мысæн бон.
1943 азы хуымгæнæны мæйы 19-æм бон рацыд Советон Цæдисы Уæлдæр Советы Президиумы Барамынд № 39 «О мерах наказания для немецко-фашистских злодеев, виновных в убийствах и истязаниях советского гражданского населения и пленных красноармейцев, для шпионов, изменников Родины из числа советских граждан и для их пособников».
Хуымгæнæны мæйы 17-æм бон Республикæ Хуссар Ирыстоны Фæсарæйнаг хъуыддæгты министрады ацыд УФ-йы ФХъМ-йы Æхсæнадæмон ахастыты Мæскуыйы паддзахадон институты (Университеты) фидæны студенттæ æмæ уæлдæр ахуыргæнæндоны рауагъдонтимæ фембæлд.
Рауагъдонтæ дзуапп раттой абитуриентты фарстатыл, кæцытæ баст уыдысты ахуыры цыд, факультет æмæ ахуыры здæхт, университеты æхсæнадон цардимæ, афтæмæй ма радзырдтой сæ ахуыримæ баст мысинæгтæ дæр.
2026 азы хуымгæнæны мæйы 17-æм бон
