Нæ хъус æрдардтам гуырдзиаг чырыстон аргъуаны патриарх Шио III радон фидиуæнтæм. Загъд æрцыдысты Гуырдзыстоны чырыстон диныл 1700 азы сæххæсты фæдыл симпозиум «Хуыцау, Фыдыбæстæ, Адæймаг»-ы фæлгæтты.
Уырнынад æмæ æфсымæрады хуызы «рагон историон зæххытæ»-йы фæдыл фидиуæнтæ æмæ Хуссар Ирыстоны Гуырдзыстонимæ «æрбаиу кæныны» сидт у раздæры политикæ, фæлæ ног хуызы. Æмбарынæдтæ баивын æмæ территорион фæлгъауæнтæ религийы бын æмбæхсын никуыд ивынц уæвæг æцæгдзинад.
Хъыгагæн, куыд политиктæ, афтæ гуырдзиаг сауджынтæ дæр хонынц Республикæ Хуссар Ирыстоны æнæраст термин «Цхинвалы регион»-æй. Уыимæ иумæ уыцы гуырдзиаг политиктæ бафыстой документтæ, кæцыты Хуссар Ирыстон нысангонд цæуы йæхи номæй.
Хицæнæй хъæуы æркæсын Хуссар Ирыстон æмæ Абхазы 'рдæм афтæ хуыйнæг Гуырдзыстоны рагон историон зæххыты фæдыл тезистæм. Зæрдыл лæууын кæнæм, историон факттæ нын кæй æвдисынц æндæр цыдæртæ. Уый «иугонд Гуырдзыстон»-ы æмбарынадмæ дæр хауы.
Хуссар Ирыстон æмæ Абхазы цæрджыты хъизæмæрттæ, гуырдзыстоны политикон режимы фыдракæндтæ ирон æмæ абхазаг адæмы ныхмæ ма банысан кæнгæйæ, Гуырдзиаг аргъуаны сæрдар дзуры «æфсымæрон иудзинад æмæ уарзондзинад сног кæнын»-ы фæдыл.
Хуссар Ирыстоны тынг хорз сæ зæрдыл дарынц, цас маст æрхаста 1920-æм, 1989-1992-æм æмæ 2008 азты Гуырдзыстоны афтæ хуыйнæг чырыстон уарзондзинад. Ахæм «рæсугъд ныхæстæ æмæ архайдтытæ» бæлвырд факттыл цæстытæ 'хгæнынимæ иумæ Хуссар Ирыстоны нæ уырнынц.
2026 азы кæфты мæйы 13-æм бон